“ვფიქრობ, ჩვენი ეპოქის ენა მონოლოგია”

სიტყვები

“ვფიქრობ, ჩვენი ეპოქის ენა მონოლოგია”

“ვფიქრობ, ჩვენი ეპოქის ენა მონოლოგია”

ინტერვიუ გრიგოლ ნოდიასთან

საუბარი შენი ჯერ-ჯერობით ბოლო პროექტით დავიწყოთ – ნოე ასე ერქვა ახალი დრამის ფესტივალზე შექმნილ შენს სპექტაკლს. რა ქსოვილია ნოე. საიდან დაიბადა ის?

ნოე ჩემი მეორე გამოცდილებაა. იდეის დაბადებას იმგვარად ვუყურებ, როცა შენი და პრობლემის თანადამთხვევა ხდება, რომლის ფორმაც თავისთავშივეა ნაგულისხმები. სიუჟეტად კი ჩემი თანასოფლელის ისტორია გამოვიყენე, მასაც ნოე ერქვა და ბავშვობაში ვმეგობრობდით.

წარმოდგენის ნახვისას შთაბეჭდილება იქმნება, რომ პროცესის ილუსტრაციაა, თითქოს ხედავ გზას, რომელშიც გრძელდება წარმოება

წარმოდგენა ნებისმიერ დროს შეიძლება განხორციელდეს, თუ ამისთვის სწორი მდგომარეობაა დაჭერილი, ახლაც კი როცა ჩემს მეგობარს ვესაუბრები, მაქვს შთაბეჭდილება, რომ სრულიად უცხოსთან ვსაუბრობ, და ვმეტყველებ ისე, როგორც უცხოსთან ავლაპარაკდებოდი. მე და შაკოს [მსახიობს] გარკვეული პროფესიული გამოწვევები გვაკავშირებდა, რომელიც ნოეში უნდა ამოგვეხსნა. იმის გამო რომ არანაირ თეორიულ ცოდნას არ ვფლობდი თეატრის ირგვლივ და ამ განხრით არც უნივერსიტეტში არ მისწავლია, (თუმცა არამგონია იქ რამე მესწავლა) ცნებებისა და შეხედულებების ქაოსში საკუთარი შთაბეჭდილებებით მოგვიხდა გზის გაკვლევა, და რა თქმა უნდა, შედეგს ბევრი უზუსტობა დაერთო. როცა გავიგე რომ ფესტივალი ჩემთან თანამშრომლობას აპირებდა პიესის წერა დავიწყე. გადავწყვიტე ამჯერად მონოპიესა ყოფილიყო. სამჯერ მაინც მომიწია მიმართულების შეცვლა, როცა ვეუფლებოდი პერსონაჟის დიალექტს, მისი შინაგანი მეტყველება ხელიდან მისხლტებოდა, გარდა ამისა ვითვალისწინებდი მსახიობის ბგერის აღნაგობას, რაც ამ შემთხვევაში ძალიან კარგად მაქვს შესწავლილი, სამომავლოდაც ამ მეთოდით ვაპირებ მუშაობას, წერისას წინაწარ მექნება გათვალისწინებული კონკრეტული მსახიობის ხმოვანება, როგორც ინსტრუმენტი. ასე რომ პიესა შაკო მირიანაშვილისთვის დაიწერა. რეპეტიციების დიდი ნაწილი გაუგებრობაში გავატარეთ, ვგულისმხობ, არ ვიცოდით თუ საიდან სად უნდა გადავაადგილებულიყავით და ნებისმიერი, თუნდაც მიმზიდველი ჩანაფიქრი უხეშ ჩარევად გვეჩვენებოდა, იქამდე სანამ არ აღმოვაჩინეთ, რომ მოსაპოვებელი გახდა არა სიუჟეტის სინქრონული თხრობა, არამედ თავად რიტუალი ამბის არსში აღმოსაჩენად. ასე გაჩნდა ნოე, იმისდამიუხედავად, რომ შაკოს არაფერს ვუყვებოდი ნამდვვილ პროტოტიპზე, ის მას დაემსგავსა დ არა მხოლოდ მას, რამედ ყველა ხმას, რაც კი მის გარშემო არსებობდა. საკრალური ცოდნის უმეცრების გამო აქაც ბევრი ხარვეზი დაფიქსირდა, თუმცა ვთვლი, რომ ნოე დასაწყისია და წინ დიდი გზაა.

ბავშვობის მეგობრის მიმართ ინტერესი და მისი ტექსტად ქცევა რა გარემოებებთან არის დაკავშირებული

მისი ამბავი შთაბეჭდილებაა, ისევე როგორც ნებისმიერი მოვლენა ცხოვრებაში. ქმნადობის საიდუმლო ალბათ შთაბეჭდილებებთან გამკლავებაშია. რაც შეეხება მონოპიესას, ვფიქრობ, ჩვენი ეპოქის ენა მონოლოგია. მედიაში და ციფრულ სამყაროშიც დიალოგის დანაკლისია, ადამიანები მონოლოგურ რეჟიმში იმყოფებიან, თითქოს საერთო სივრცე მიკრო ვაკუომებითაა გამოტენილი, თუმცა ეს არც კარგია და არც ცუდი, ეს ასეა და ამ დროებას ამგვარობა ახასიათებს. შემდეგი პიესა, რომელზეც ვმუშაობ, რამდენიმე პერსონაჟისაგან შედგება, თუმცა ამბავი მონოლოგებში განხორციელდება იმისდა მიუხედავად, რომ ისინი ხშირად ერთმანეთთან საუბრობენ. ამის კარიკატურული მაგალითი ნებისმიერი პოლიტიკური ან გასართობი გადაცემა შეიძლება იყოს, სადაც აზრს მისგან დამოუკიდებელი აზრი ეკიდება და საბოლოოდ პოლიფონია ირღვევა.

წარმოდგენაში მნიშვნელოვანი დატვირთვა ჰქონდა მუსიკას, რომელიც გიორგი ხოსიტაშვილმა შექმნა, სპეციალურად ნოესთვის

არ ამხსოვს უკვე ზრდასრულობისას, რა სპეკტაკლი ვნახე პირველად, თუმცა მახსოვს რომ ყურში მუსიკა ძალიან უხეშად მხვდებოდა. ეს ჯერ კიდევ დიდი პრობლემაა ჩვენთან, და არა ინჟინერიის არამედ გააზრების კუთხით. არ შეიძლება მუსიკა იყოს არანჟირება, და მისი აღნაგობა გამოყენების გეოგრაფიას ამხელდეს. ნებისმიერ შემთხვევაში მუსიკა ცოცხლად შესრულდება, თუ ციფრულად გაჟღერდება, რაიმეს ფონის შექმნის მიზნით ის უბრალოდ დამოუკიდებელი ხმაურად გადაიქცევა, რომელსაც წარმოდგენის ქსოვილთან ვერანაირ ბმას ვერ აღმოვუჩენთ. თავისთავად მუსიკის მსგავსი ჩარევა მაყურებელს განცდაში თანამონაწილეობის ინტიმურობას ურღვევს, ასე რომ კარგი მუსიკა შესაძლოა ბარში, ძილის წინ ან საკონცერტო დარბაზში მისაღები იყოს, მაგრამ სპეკტაკლში სხვა კანონებია. ჩვენ პანდემიის პირობებში ვილსონის არა ერთ დადგმაზე მიგვიწვდა ხელი, სადაც ნათლად გამოჩნდა თუ როგორ უნდა იქცეოდეს ხმოვანება თეატრში. ხმოვანება როგორც ქმედების ნაწილი და არა მისი გარეგანი შეფუთვა. რა თქმა უდნა რთულია ისეთი ფუფუნების გამონახვა სადაც მუსიკა ორკესტრდება, მაგრამ ღარიბ თეატრშიც შესაძლებელია ხმოვანების ჭეშმარიტი განზრახვის შენარჩუნება. ნოე-ში ჩვენ ამისი სურვილი გაგვაჩნდა, სადაც გიორგი ხოსიტაშვილმა შესანიშნავი კომპოზიციები დაწერა ჩვენთვის, თუმცა ჩანაფიქრი ბოლომდე ვერ განვახორციელეთ, მუსიკა ხშირად ავტონომიური გვეჩვენებოდა, თუმცა მუსიკოსმა კომპოზიცია თავად მსახიობის ბგერაზე ააგო, ესე ვთქვათ მსახიობის ხმა წარმოადგენდა ვიოლინოს გასაღებს. სამომავლოდ, როცა საკრალურ თეატრში ხმოვანებას განვიხილავთ, შენარჩუნებული იქნება ტრადიციის ყველა კომპონენტი, სადაც მუსიკა, როგორც ელემენტი გაგვატარებს გზას თავად რიტუალის უზრუნველსაყოფად

და, რა არის შენი ახალი ტექტის გამოძახილი და რამდენად განსხვავდება ის წინა ტექსტისგან?

სამყაროში უკანაკნელი ქალის ისტორია, რომლის ხელთ ადამიანთა რასის მეხსიერების განადგურების ან გადარჩენის შესაძლებლობაა. ამ შემთხვევაში უფრო მეტი ცოდნით დავუბრუნდებით სარიტუალო თეატრს, ტექსტი ქრისტიანული გამოცდილებით, სიტყვის ძლიერებით და ელეგიებით გაეწყობა.

მაინტერესებს შენი აზრი, როგორია თეატრი დღეს და როგორი შეიძება იყოს ხვალ. და საერთოდ, შესაძლებელია “ხვალ” იყოს სხვანაირი, სახეცვლილი

პროგნოზირება რთულია, თუმცა კანონზომიერება ერთია, რაღაც ყოველთვის უბრუნდება საკუთარ საწყისს და არ აქვს მნიშვნელობა რელიგიურ რიტუალს თუ საერო ჩაანაცვლებს. თვითგამოხატვის ისტერიკაში კულტურამ ხელოვნება საკუთარ მიზნებს დააშორა, აქ კი ძალათა არასამართლიან გადანაწილებას და მხატვრულ ღირებულებათა რღვევას ვაწყდებით. პლაგიატიზმის მეფობაში რთულია რაიმე ივარაუდო, განსაკუთრებით აქ, როცა თვისობრივად იდენტურმა ჯგუფებმა ტერიტორია შესანიშნავად დაიკავეს. ასეთ დროს განმარტოება მეტაფორულად უნდა გავიგოთ და შევეცადოთ მოვწყდეთ დადგენილ წესებს, ეს რთულია, მაგრამ ბუნებრივი იძულების შემთხვევაში გარკვეული ძალა დაგვეხმარება ხელიდან დავუსხლტდეთ შეჩვეულ ნორმებს.

ესე იგი, ასეთ სამყაროში ნაწილობრივ ხელოვნების, კონკრეტულად თეატრის ერთ-ერთი გამოსავალი საწყისებთან მიბრუნებაა?

ეს შესაძლოა ერთ-ერთი გზა გახდეს, ვგულისხმობ, დაისვას შეკითხვა თუ რა არის მიზანი, და მიმართულებას პასუხი თავად მოგვცემს. რაც დროებას ემსახურება ხშირად დროს ვერ უძლებს, და ასევე ხშირად, რაც დროს ივიწყებს დროებაში ვერ აღიქმება.

მსახიობთან მუშაობის სპეციფიკაზე მინდა ვისაუბროთ, რა გზა გაიარეთ შენ და შაკომ. კონკრეტულად რა დეტალებია შენთვის მუშაობის დროს მნიშვნელოვანი?

წმინდა ავგუსტინე ამბობდა: “ჩალაც კი ჩემს მუხლთა ქვეშ ხმაურით ხმიანებს, რომ ლოცვას მომწყვიტოს”, მსახიობის წყევლა სხეულია, ანუ ცნობიერი. მთელი ძალისხმევა მისი მანკიერებისგან განთავისუფლებაში იხარჯება, თუმცა სრულყოფილად მაინც ვერ ხერხდება მისი დათრგუნვა. ჩემს სამომავლო სამუშაოში დიდ როლს დაიკავებს შემზადების აღმოსავლური ცოდნა, მედიტაციის და იოგის ილეთების გამოყენებით. ჩვენ თუ ვლაპარაკობთ მსახიობზე, როგორც მედიუმზე , რომელმაც მიღმიერ სამყაროსთან კავშირი არ უნდა გაწყვიტოს, გამოდის ის შეცნობილად უნდა ეუფლებოდეს სხეულისა და მასში არსებული ენერგიის კონტროლს, ეს კი თავიდან ბოლომდე სცილდება იმ ერთადერთ მეთოდიკას, რომლითაც ახალგაზრდობაში მსახიოები ირყვნებიან ხოლმე. საქართველოში უყვართ ხატები, მუშაობის პირველი ეტაპი ამ ხატებისგან გათავისუფლებაა, შემდეგ ნაწარმოების ენერგიის შეცნობა და ამ ენერგიაზე გაბატონების ხერხის შემუშავება, ბოლო ეტაპი გამომსახველთობას ეთმობა, რომელიც ცალკეულ ფაზებს გაივლის. ყველაზე ხშირი პრობლემა დგება მაშინ, როცა მსახიობს მკაცრად აქვს გადაწყვეტილი, რომ მისი როლის საიდუმლო პერსონაჟის დრამატურგიულ ლოგიკაშია, ეს ასე არ არის, ამ მკრეხელობას არ ვიცი სად და რომელ თეატრში ქადაგებენ, მაგრამ პირადად მე მკაცრად არ ვეთანხმები, სიუჟეტი აზრის ტერიტორიაა, ადგილი სადაც ვმოძრაობთ. უნდა შევეცადოთ და არ ვიყოთ იმდენად მოსაწყენები, რომ ამბავი “წესიერად” მოვყვეთ და არ ექნება მნიშვნელობა ფონად ძველმოდურ ფარდებს დავკიდებთ თუ კიბერ სამყაროს შევქმნით, თუ მიზანი მხოლოდ ამბის მოყოლაა მაშინ მოწყენილობას, თავად აზრის სიკვდილს ვერ გადავურჩებით. ასევე მნიშვნელოვანია სამუშაო პერიოდი, რატომღაც მიჩნეულია, რომ სპეკტაკლი ორ თვეში უნდა შეიქმნას, მითუმეტეს როცა საქმე არასაშტატო რეჟისორთან მუშაობას ეხება, ორი თვე სრულიად გულისმხობს, რომ პროცესი ძიებისგან დაცლილი, მზა საკოორდინატო სისტემით წარიმართება, და ასეთ პროცესს დაჩვეული მსახიობები ხშირად სიახლეს აღარ ელოდებიან, უბრალოდ მითითებებს ასრულებენ, გადაადგილდი მარცხნივ და ახლა შარვალი შეისწორე. ეს საქმიანობის ღალატია, პროსტიტუციაა.

სად არის გამოსავალი

ამაზე ხშირად საუბრობენ, ისვე როგორც მემარცხენე საზოგადოება საუბრობს უტოპიებზე, თუმცა რეალაობა არ იცვლება, უარი უნდა ვთქვათ დამკვიდრებულ წესებზე, უარს ჩვენი რეალური განზრახვა გვათქმევინებს. თუმცა თეატრს, როგორც კულტურის და შესაბამისად ადგილს სახელმწიოში თუ განვიხილავთ, მაშინ დღევანდელი მოდელის პოლიტიკური ანალიზი დაგვჭირდება, რაც საკამოდ მომქაცნველი და უძირო საკითხია. ასე რომ სანამ თეატრს მივადგებით თავად სახელმწიფოს წყობილება უნდა გავიაზროთ, თეატრი მისი მიკრო ანალოგია. ჩვენ კვლავ საბჭოთა მენტალობაში ვართ, და არა იმიტომ რომ მუშაკტა საშუალო ასაკი 50 წელია, არამედ იმიტომ რომ არ მომხდარა რეალური გათავისუფლება, ჩვენ არ ვართ თვაისუფლები და ამას ყოველი ნაბიჯი ცხადყოფს.

და, ბოლოს: შენი ინტერესის სფერო თეატის გარდა კინოა. სად გადის შენთან ზღვარი თეატრსა და კინოს შორის

კინოში ჯერ ფაქტიურად არ მიმუშავია, ისვეე როგორც თეატრში, ახლა ვიწყებ. მაგრამ ყოველდღიურად ვრწმუნდები, რომ რაც აქამდე გამიკეთებია არასწორი იყო. ახლახანს ჩამომიყალიბდა ახალი შეხედულება კინემატოგრაფის მიმართ, როგორც ალქიმისს, ვრცელი თემაა. აქაც არსებობს საკრალური საგანი, თვითონ აპარატი. მას ოკულტიზმშიც მოუძებნეს სათანადო ადგილი. თეატრსა და კინოს დროის აღქმის სხვადასხვაობა აცალკევებს, ეს გადამწყვეტია, შემდეგ უკვე ნახსენები აღბეჭვდის ინსტრუმენტია. სამომავლოდ ვაპირებ მონტაჟური კოდირების და სინათლის, ოპტიკური შესაძლებლობების შესწავლას, აქაც უცვლელი შეხედულებით, რომ გამომსახველითობა ჩაწვდეს მოსათხრობის შიგთავსს და ფიზიკურ სამყაროში მის ენერგიას სახიერება შეძინოს.

ფოტო: ვალერი ფესტვენიძე